Halk edebiyatı tanımı ve özellikleri

 TANIM

Yazı dili olmayan toplumlarda sözle aktarılan kültür birikimi halk edebiyatını oluşturur. Bütün toplumlar belli dönemlerde bu tür ürünler vermiştir. Halk edebiyatı gelişmiş toplumlarda da yazılı edebiyatla birlikte varlığını sürdürür. Halk edebiyatının başlıca biçimleri halk şarkısı, halk türküsü, halk öyküsü, söylenceler, atasözü, bilmeceler ve büyülerdir

HALK EDEBİYATI GENEL ÖZELLİKLERİ

1. Hem şiir hem de düzyazı alanında ürünler ve­rilmekle birlikte, şiir daha da ağırlıktadır.
2. Halk öykülerinin, eski destanlarından, halk şi­irlerinin koşuk ve sagulardan İzler taşıdığına baka­rak, bu edebiyatın, İslamiyet öncesi Türk edebiyatının bir devamı olduğunu düşünebiliriz.
3. Masal ve destanlardaki olağanüstülükler dı­şında konular genelde somut ve gerçekçidir. Halk edebiyatında biçimden çok konu önem taşır.
4. Aşk, doğa sevgisi, gurbet, ayrılık, özlem, din ve tasavvuf, kahramanlık, mizah Halk edebiyatının başlıca konularıdır.
5. Şiirler işlenen konulara göre güzelleme, taş­lama, ağıt, koçaklama gibi adlar alır.
6. Dil halkın konuştuğu Türkçe olmakla birlikte, bazı ozanların dilinde yöresellik de gözlenir.
7. Koşma, türkü, mani,destan semai gibi
değişik nazım biçimleri kullanılmıştır.
8. Nazım birimi dörtlük, kullanılan ölçü hecedir. Hecenin daha çok 7′li, 8′li ve 11′1İ kalıpları kullanıl­mıştır.
9. Halk ozanlarından bazıları, birtakım etkilen­meler bir sonucu aruzu da kullanmıştır. Divan ve tasavvuf şiirinden etkilenen halk ozanlarının şiirle­rinde Arapça ve Farsça sözcükler daha çoktur.
10. Anlatım canlı, yalın ve içtendir.
11. Şiirler bir saz eşliğinde, bir hazırlık olmaksı­zın doğaçlama olarak söylenmiştir.
12. Kimi şiirlerde, Divan şiir ölçüsünde olma­makla birlikte zaman zaman söz sanatları ve kalıplaşmış sözler de kullanılmıştır. Ancak bunter genel­lenmeyecek kadar azdır.

Halk edebiyatı üç bölüme ayrılır:                        

 

1. Anonim Halk Edebiyatı:

  Söyleyeni bilinmeyen eserlerden oluşur.

  Destan mani türkü, ninni, bilmece, karagöz, ortaoyunu, masal vb. nazım ve nesir şekillerinin kullanılır.

  İslâm öncesi Türk ed. özelliklerini sürdürür.                       

2.Aşık Edebiyatı:

  Âşık adı verilen halk şairlerinin eserlerinden oluşan halk edebiyatı koludur.  Koşma , koçaklama, ağıt vb. eserler bu edebiyata aittir.  Aiık edebiyatında usta-çırak geleneği vardır.  Aşıklar köy köy gezerek eserlerini, köy odalarında, kahvelerde, şenliklerde halka dinletirler.

  Toplumun hayat tarzı bu geleneği beslemiştir. Her dönemde yetişen usta ozanlar vardır. Günümüzde de bu edebiyat sürdürülmektedir

3.Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı:

  Halk şiirinin özelliklerini taşıyan ancak konu olarak dini içerikli şiirlerin oluşturduğu edebiyattır.

  Anadolu’da 12. asırdan itibaren gelişmiştir.

  Bu edebiyatın mensupları genellikle bir tarikata mensuptur.

  Amacı insanlara tasavvuf düşüncesini benimsetmektir.

  Zaman zaman aruz vezni ve divan ed. nazım şekilleri kullanılır.

  Konu olarak, Allah aşkı, dünyanın geçiciliği, insan sevgisi, ölüm, ahıret, güzel ahlâk vb. işlenir.  Genel olarak korkutucu değil sevecen bir yaklaşım vardır.

  İlâhi, nefes, nutuk, deme, şathiye, devriye gibi nazım türleri kullanılır.  Şiirlerin çoğu bestelidir.  Bu edebiyatın kurucusu Hoca Ahmet Yesevi, en güçlü temsilcisi Yunus Emre’dir

 

 

 

 

Yorum Yaz